Main page | About | Editorial board | Advisory board | Table of contents | Archive | Search | Instructions to authors | Contact
2005, Volume 6, Number 3, Page(s) 005-009
[ Summary ] [ English Summary ] [ PDF ] [ Similar Articles ] [ Mail to Author ] [ Mail to Editor ]
TIP FAKÜLTESİ VE SPOR YÜKSEKOKULU ÖĞRENCİLERİNDE BİYOELEKTRİKSEL İMPEDANS ANALİZ (BIA) YÖNTEMİ İLE VÜCUT KOMPOZİSYONLARININ KARŞILAŞTIRILMASI
Sacide KARAKAŞ1, Figen TAŞER1, Yüksel YILDIZ2, Hayrullah KÖSE3
1Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, AYDIN
2Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı, AYDIN
3Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı, AYDIN
Anahtar Kelimeler: biyoelektriksel impedans, spor, vücut yağ oranı, yağ dışı kitle
Summary
Amaç: Bioelektrik impedans analizi (BIA) yöntemini kullanarak düzenli egzersiz yapan ve yapmayan öğrencilerde vücut kompozisyonlarını karşılaştırmaktır.

Yöntem: Tıp Fakültesi ve Spor Yüksek Okulundan yaşları 19-29 arasında olan toplam 73 öğrenci, el ayak BIA yöntemi ile vücut kompozisyonları açısından karşılaştırıldı. Örneklemde, düzenli egzersiz yapanlar, herhangi bir sporu, haftada üç gün ve minimum 6 saat olmak kaydıyla en az iki yıl süreyle yapan öğrencilerden; düzenli egzersiz yapmayanlar ise son iki yıldır hiçbir sporu düzenli olarak yapmayanlar arasından seçildi. Normalde cinsler arasında toplam vücut suyu (TVS), vücut yağ oranı (VYO) ve yağ dışı kitle (YDK) yönünden farklılık olduğu için her iki cins kendi grupları içinde egzersiz yapıp yapmama yönünden karşılaştırıldı. Gruplar arası karşılaştırma için SPSS 10.0 programında Mann-Whitney U testi kullanıldı.

Bulgular: Düzenli egzersiz yapan ve yapmayan bireyler karşılaştırıldığında her iki cinste deVYO,TVS,YDKve onun bileşenleri olan hücre dışı sıvı (HDS) ve hücre içi sıvı (HİS) hacimleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu görüldü.

Sonuç: Yağ kitlesini azaltma ve yağ dışı kitleyi arttırmada diyet ve egzersiz birlikte yapılması gerekirken vücut sıvılarının korunmasında ise egzersiz tek basına yeterli olabilir.

  • Top
  • Summary
  • Introduction
  • Methods
  • Results
  • Disscussion
  • References
  • Introduction
    Sağlıklı olmanın temel öğelerinden biri dengeli bir vücut kompozisyonuna sahip olmak ve bunu devam ettirebilmektir. Obezitenin iyice arttığı günümüzde bu konu daha da önem kazanmaktadır. Bu dengenin sağlanması ve korunmasında egzersiz ve diyet ön plana çıkmaktadır. Vücut kompozisyonunu tayin etmede vücut kitle indeksi (VKİ), deri kıvrımları ölçümü ve Biyoelektriksel impedans analizi (BIA) gibi çeşitli teknikler mevcuttur. Çok düşük seviyeli uyarıcı bir elektrik akımının (500µA-800µA) 50 kHz'lik bir frekansla vücuda verilip daha sonra bu elektrik akımına karşı gösterilen direncin (biyoimpedans) ölçüldüğü Bioelektrik Impedans Analizi (BIA) vücut kompozisyonunu belirlemede noninvaziv, kolay, ucuz, portatif ve etkin bir metotdur. İçermiş olduğu fazla su ve elektrolitlerle (∼%73) yağdan arındırılmış vücut dokuları (YDK) elektrik akımı için iyi bir iletkenlik sağlarken daha az su ve elektrolit içeren yağ dokusu ise elektrik akımını iletmede zayıf bir iletken ortamdır. Bu yöntemle vücuttaki YDK, TVS ve bunlara bağlı olarak da VYO hesaplanabilmektedir. Ancak yeme, içme alışkanlıklarındaki değişiklikler, dehidratasyon, egzersiz ve menstrüasyon gibi vücut su miktarında değişikliklere neden olan olaylar BIA ölçümlerini etkileyebilirler.1

    Genç yetişkin erkeklerde vücut ağırlığının yaklaşık %60'ı su iken, genç yetişkin bayanlarda ise bu oran yaklaşık %50 kadardır. Bu fark bayanların daha az kas ve daha fazla subkutanöz yağa sahip olmasından kaynaklanmaktadır.2 Vücuttaki toplam su miktarını belirleyen ana iki faktör, VYO ile YDK'dır. Vücuttaki toplam su miktarı, yağ dokusu ile ters orantılı iken yağ dışı doku ile doğru orantılıdır. Düzenli yapılan spor vücut yağlarını ve kas kitlesini etkilemektedir. Bu konuda düzenli yapılan egzersizin vücutta yağı azalttığı, HİS ve HDS'da ise artışa neden olduğu ortaya konmuştur.3

    Bu çalışmanın amacı BIA yöntemini kullanarak düzenli egzersiz yapan ve yapmayan gençlerde vücut kompozisyonlarını karşılaştırmaktır.

  • Top
  • Summary
  • Introduction
  • Methods
  • Results
  • Disscussion
  • References
  • Methods
    Çalışma, Tıp Fakültesi ve Spor Yüksek Okulundan son bir yıl içinde herhangi bir diyet programı uygulamayan ve yaşları 19-29 arasında olan toplam 73 gönüllü öğrenci (50 düzenli egzersiz yapan, 23 düzenli egzersiz yapmayan) üzerinde yapıldı. Örneklem 36 erkek ve 37 kızdan oluşmaktaydı. Düzenli egzersiz yapan ve yapmayan rakamları erkeklerde sırasıyla 28 ve 8 iken bayanlarda ise bu rakamlar 22 ve 15 idi. Örneklemde, düzenli egzersiz yapanlar, herhangi bir sporu, haftada üç gün ve minimum 6 saat olmak kaydıyla en az iki yıl süreyle yapan öğrencilerden; düzenli egzersiz yapmayanlar ise son iki yıldır hiçbir sporu düzenli olarak yapmayanlar arasından seçildi.

    Örneklerin boy ve ağırlık ölçümleri Seca marka (Seca 767) boy ve ağırlık ölçer yardımıyla yapıldı. Ağırlık ölçümleri için deneklere şort ve ince tişort giydirildi. Boylar çıplak ayaklı olarak ayağın yere bastığı nokta ile verteks arasındaki nokta ölçülerek alındı. BIA analizleri, gönüllülerin ay gün yıl formatında doğum tarihleri esas alınarak dört-terminal El-Ayak Bioelektriksel Impedans Analizatörü (H-F BIA) ile yapıldı (500mA ve 50 kHz; BIA 101, Akern, Italy). El ve ayak arasındaki biyoimpedans, deneklerin egzersiz yapmadıkları bir zamanda ve minimum 5 dakikalık bir dinlenmeden sonra bir yatağa, kollar vücuda 30º, bacaklar ise 45º açı yapacak şekilde sırtüstü (supine pozisyon) yatırılarak ölçüldü. Dört elektrot aynı kit içinde gelen jelle beraber sağ el ve sağ ayağa takıldı (İkisi el, ikisi ayakta olacak şekilde). Uyarıcı elektrotlar el ve ayakların ikinci veya üçüncü metakarpal / metatarsal-falangeal eklemlerinin dorsal yüzeyinde; kaydedici elektrotlar ise elde, elbileğinin dorsal yüzeyinde elektrotun üst kenarı ulna başını ortadan ikiye bölecek şekilde, ayakta ise, ayak bileğinin dorsal yüzeyinde elektrotun üst kenarı iç ve dış malleolü ortadan ikiye bölecek şekilde yerleştirildi . Bu cihaz yardımıyla elde edilen Rezistans ve Reaktans değerleri cihazın yazılım programında yaş, boy, kilo ve cinsiyet parametreleri ile birlikte girilerek VKİ (kg/m2), VYO (kg ve %), YDK (%), TVS (%), HDS (%) ve HİS (%) değerleri elde edildi. Normalde cinsler arasında TVS, VYO yönünden farklılık olduğu için her iki cins kendi grupları içinde egzersiz yapıp yapmama yönünden karşılaştırıldı.

    Bulguların istatiksel analizi SPSS 10.0 programında yapıldı. Ortalama ve standart sapmaları alındıktan sonra karşılaştırmalar için Mann-Whitney U testi kullanıldı.

  • Top
  • Summary
  • Introduction
  • Methods
  • Results
  • Disscussion
  • References
  • Results
    Vücut yağ oranı (VYO) ölçüm sonuçları; bayanlarda hepsi menstrüasyon dönemi dışında olmak kaydıyla düzenli egzersiz yapanlarda %25,55±5,61 (n=22) bulunurken düzenli egzersiz yapmayanlarda %32,78±8,41 (n=15) bulunmuş; erkeklerde ise bu oranlar sırasıyla % 12,95±2,80 (n=28) ve % 15,40±2,08 (n=8) olarak tespit edilmiştir. TVS yine aynı sırayla bayanlarda %55,27±3,23 ve %50,64±5,03; erkeklerde ise %61,71±1,98 ve %59,67±1,08 olarak hesaplandı. HDS, düzenli egzersiz yapan ve yapmayan bayanlarda sırasıyla %41,91±2,26 ve %44,36±1,52 bulunmuş, erkeklerde ise bu oranlar %35±3,14 ve %37,7±1,71 olarak tespit edilmiştir. HİS açısından ise rakamlar, düzenli spor yapan bayanlarda %58,08±2,26 ve spor yapmayanlarda ise %55.64±1.52 iken, erkeklerde ise %64,99±3.14 ile % 62.7±4,58 şeklinde idi. (Tablo 1,2 ve Şekil 1,2).


    Click Here to Zoom
    Tablo 1: Bayanlarda vücut kompozisyonunun düzenli spor alışkanlığına göre karşılaştırılması


    Click Here to Zoom
    Tablo 2: Erkeklerde vücut kompozisyonunun düzenli spor alışkanlığına göre karşılaştırılması


    Click Here to Zoom
    Şekil 1: Bayanlarda TVS, HDS ve HİS değerlerinin VYO'na göre değişimi.


    Click Here to Zoom
    Şekil 2: Erkeklerde TVS, HDS ve HİS değerlerinin VYO'na göre değişimi

    Düzenli egzersiz yapan ve yapmayan bireyler karşılaştırıldığında her iki cinste de VYO, TVS, HDS ve HİS hacimlerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu görüldü (p<0.05) (Tablo 1,2 ve Şekil 1,2).

    Bulgulardan ortaya çıkan en çarpıcı sonuç bu konuda yapılmış birçok çalışmaya benzer şekilde diyet olmaksızın sadece düzenli egzersizle, yağ kitlede azalma olurken, yağ dışı kitlede artış olmasıdır. Ayrıca diğer ilginç bir noktada, vücut kompozisyonu tayininde kullanılan VKİ'de aynı şartlar altında anlamlı bir fark ortaya çıkmaz iken BIA ölçümlerinde bu değişimler istatiksel olarak anlamlıdır. Bu da BIA'nın vücut kompozisyonu değişimlerini belirlemede VKİ'ye göre daha hassas olduğunu gösterebilir (Tablo 1,2).

  • Top
  • Summary
  • Introduction
  • Methods
  • Results
  • Disscussion
  • References
  • Discussion
    BİA kullanım kolaylığı ve sonuçlarının çoğunlukla güvenilirliğinden dolayı bugün kliniklere kadar girmiş bir yöntemdir. Bununla birlikte, BIA'nın diyet, egzersiz veya her ikisiyle vücut kompozisyonunu tahmin edip edemeyeceği yönünde büyük tartışmalar da vardır. El-ayak BIA sisteminin, zaman içinde vücut kompozisyonunda meydana gelebilecek değişiklikleri doğru olarak tespit edebildiğini gösteren çalışmalar var olduğu gibi aksi yönde görüşlerde mevcuttur.4

    Belli bir populasyona spesifik BIA matematiksel eşitlikleri ancak kendisine karşılık gelen spesifik grubta uygulanabilir (çocuk, yaşlı ve şişman gibi). Yeme, içme, dehidratasyon, egzersiz ve menstrüal dönemler biyoimpedans ölçümlerini etkileyebilir. O yüzden BIA kullanıldığı zaman, aletin doğru ölçüm yaptığından emin olmak için kullanım sırasındaki açıklayıcı basamaklar bireyin içinde bulunduğu duruma spesifik olmalıdır.1 Uygun olmayan matematiksel eşitliklerin kullanılması özellikle obez populasyonda vücut kompozisyonunu tahmin etmedeki çelişkili sonuçları açıklayabilir.4 Bu doğrultuda, homojenitenin sağlanması için deney grupları birbirlerinden yaş, kilo ve boy açısından çok farklılık arzetmeyen spor yapan ve yapmayan öğrencilerden seçildi.

    Düzenli yapılan egzersizin vücutta yağı azalttığı bilinen bir gerçektir. Tsai ve arkadaşları, sağlıklı bireylerde, kilo azaltma programlarının başlangıç safhası boyunca, diyet yapmanın kiloyu azaltmada, egzersizin ise VYO'nı azaltmada daha etkili olduğunu rapor etmişlerdir5. Buna paralel başka bir çalışmada hiç spor yapmayanlarla, futbolcular ve yüzücüler arasında %VYO açısından yapılan bir karşılaştırmada en az %VYO'nın yüzücülerde, daha sonra futbolcularda en fazla da hiç spor yapmayanlarda olduğu gözlemlenmiştir.6

    Votruba ve ark. derlemelerinde, egzersizin, kilo kaybı boyunca YDK'nin korunmasına ve hatta artmasına yardım ettiğini, aynı zamanda yağ kaybını da arttırdığını bildirmişlerdir. Aynı çalışmada, dayanıklılık egzersizi hariç, egzersizin ne tipinin ve ne de miktarının aslında kilo kaybında çok fazla etkisinin olmadığını, egzersizin asıl en önemli rolünün kilo kaybının devam ettirilmesinde olduğunu ve dayanıklılık egzersizinin ise YDK'yi koruduğunu ve hatta olasılıkla arttırdığını da bildirmişlerdir.7 Bununla birlikte Gornall J veVillani RG, 4 haftalık dayanıklılık egzersizinin çok düşük kalorili diyetle gözlemlenilen YDK'deki ve istirahat metabolizma hızındaki düşüşü önleyemediği veya azaltamadığı sonucuna varmışlardır.8

    Evans ve ark., Ballor ve ark. ile Garrow ve ark. da elde ettikleri sonuçlarla, egzersiz artı diyetle meydana gelen kilo kaybının sadece diyetle meydana gelenden farklı olduğunu ve yağ kitlesinde büyük kayıpla beraber yağ dışı kitlenin korunduğunu gözlemlemişlerdir.9-11 Çalışmamızda da yukarıdaki çalışmalara benzer şekilde herhangi bir diyet olmaksızın sadece düzenli egzersizle yağ kitlesinde azalma olurken, yağ dışı kitlede artma olmuştur.

    Fellmann ve ark. sağlıklı sporcular üzerinde yaptıkları çalışmada uzun süreli ve tekrarlı egzersizin, egzersiz yoğunluğuyla ilgili olan kronik hiperhidrasyonu hem HİS hem de HDS'da artırdığı sonucuna varmışlardır.3 Çalışmamızda HDS ve HİS'daki değişiklikler, YDK artışına paralel HİS'da artma, VYO'daki azalmaya paralel HDS'da azalma şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu şekliyle çalışmamızda düzenli egzersiz sonrası HDS'daki azalma, Fellmann ve ark.'nın gözlemledikleri HDS'daki artışla çelişmektedir. Bu, her iki çalışmada kullanılan egzersizlerin tipi, süresi ve yoğunluklarındaki farklardan kaynaklanabilir.

    Le Mura ve ark. çalışmalarında adölesanlar ve pediatrik obezlerde egzersizin VYO ve YDK'i azaltmada etkin olduğunu bildirmişler ve en çarpıcı değişmelerin 1- düşük yoğunluklu ve uzun süreli egzersiz 2- çok tekrarlı direnç eğitimi ile kombine aerobik egzersiz 3- davranış değişimi komponenti ile kombine edilmiş egzersiz programları ile meydana geldiğini gözlemlemişlerdir12. Bu grubun çalışmasında VYO'daki azalma, yukarıdaki çalışmalar ve bizim çalışmamızla benzerlik gösterirken, YDK'deki azalma ise diğer çalışmalardaki artışlar ile çelişmektedir. Bu çelişki, çalışma gruplarında uygulanan egzersiz tiplerinin birbirlerinden farklı olmasından kaynaklanabilir.

    Kyle ve ark. 3853 yetişkin Avrupalı üzerinde yapmış oldukları çalışmalarında egzersizin, yağ kitlesi ve VKİ artışının önlenmesinde etkili olduğunu gözlemlemişlerdir.13

    Mirza ve ark. 309 Amerikan Hispanik'i üzerinde yaptıkları çalışmada aşırı kiloluluğun ileri derecede pubertal gelişim, yüksek vücut yağı, yüksek kan basıncı ve azalmış spor katılımı (egzersiz yapma) ile ilgili olduğunu gözlemlemişlerdir.14 Çalışmamızda elde edilen veriler, Kyle ve ark. ile Mirza ve ark.'nın sonuçlarıyla benzerlik gösterirken Fellmann ve ark. ile LeMura ve ark.'nın çalışmalarıyla farklılık göstermektedir.

    Mayo ve arkadaşları yaptıkları çalışmalarında egzersizle kilo vermenin, hem hastalık risklerini azaltabileceğini hem de sadece diyet yapma sonrası görülen kolay geri kilo alımının önlenebileceğini belirtmişlerdir.15

    Sonuç olarak çalışmamız sadece egzersiz parametresine dayanması ve egzersiz+ diyet yapan grupları içermemesine rağmen, sonuçlarımız ve adı geçen çalışmaların sonuçları ışığında yağ kitlesini azaltma ve yağ dışı kitleyi arttırmada, diyet ve egzersiz birlikte yapılması gerekirken vücut sıvılarının korunmasında ise egzersiz tek başına yeterli olabilir denebilir.

  • Top
  • Summary
  • Introduction
  • Methods
  • Results
  • Discussion
  • References
  • References

    1) Heyward VH, Stolarczyk LM. Applied Body Composition Assessment. Champaign, IL: Human Kinetics, 1996:44-55.

    2) Rhoades R and Planzer R. Human Physiology. Orlando, FL: Saunders College Publishing, 1996:737.

    3) Fellmann N, Ritz P, Ribeyre J, Beaufrere B, Delaitre M, Coudert J. Intracellular hyperhydration induced by a 7- day endurance race. Eur J Appl Physiol Occup Physiol 1999; 80:353-9.

    4) Utter AC, Nieman DC,WardAN and Butterworth DE. Use of the leg to leg bioelectrical impedance method in assessing body-composition chenge in obese women. Am J Clin Nutr 1999; 69:603-607.

    5) Tsai AC, Sandretto A and Chung YC. Dieting is more effective in reducing weight but exercise is more effective in reducing fat during the early phase of a weight-reducing program in healthy humans. J Nutr Biochem 2003; 14:541-9.

    6) Huddy DC, Nieman DC, and Johnson RL. Relationship between body image and percent body fat among college ale varsity athletes and nonathletes. Perceptual and Motor Skills 1993; 77:851-857.

    7) Votruba SB, HorvitzMAand Schoeller DA. The role of exercise in the treatment of obesity. Nutrition 2000; 16:179-88.

    8) Gornall J, Villani RG. Short-term changes in body composition and metabolism with severe dieting and resistance exercise. Int J Sport Nutr 1996; 6:285-94.

    9) Evans EM, Saunders MJ, Spano MA,Arngrimsson SA, Lewis RD and Cureton KJ. Body composition changes with diet and exercise in obese women: a comparison of estimates from clinical methods and a 4-component model.AmJ Clin Nutr 1999; 70:5-12.

    10) Ballor DL, Poehlman ET. Exercise-training enhances fat-free mass preservation during diet induced weight loss: a meta-analytical finding. Int J Obes 1994; 18:35- 40.

    11) Garrow JS, Summerbell CD. Meta-analysis: effect of exercise, with or without dieting, on the body composition of overweight subjects. Eur J Clin Nutr. 1995; 49:1-10.

    12) LeMura LM, Maziekas MT. Factors that alter body fat, body mass, and fat-free mass in pediatric obesity. Med Sci Sports Exerc 2002; 34:487-96.

    13) Kyle UG, Gremion G, Genton Li Slosman DO, Golay A, Pichard C. Physical activity and fat-free and fat mass by bioelectrrical impedance in 3853 adults. Med Sci Sports Exerc 2001; 33:576-84.

    14) Mirza NM, Kadow K, Palmer M, Solano H, Rosche C, Yanovski JA. Prevalence of overweight among inner city Hispanic-American children and adolescents. Obes Res 2004; 12:1298-310.

    15) Mayo MJ, Grantham JR and Balasekaran G. Exerciseinduced weight loss preferentially educes abdominal fat. Med Sci Sports Exerc 2003; 35:207-213.

  • Top
  • Summary
  • Introduction
  • Methods
  • Results
  • Discussion
  • References
  • [ Top of the Page ] [ Summary ] [ English Summary ] [ PDF ] [ Similar Articles ] [ Mail to Author ] [ Mail to Editor ]


    This article has been cited by other articles on the "Turkmedline National Index":
    Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi
    YÜKSEL YILDIZ, SACİDE KARAKAŞ, HAKKI GÜNEŞ, HAYRULLAH KÖSE
    BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU ÖĞRENCİLERİNDE SPOR BİLİNCİNİN VÜCUT KOMPOZİSYONUNA YANSIMASI
    REFLECTION OF SPORT AWARENESS ON BODY COMPOSITION IN STUDENTS AT THE SCHOOL OF PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS

    Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2009; 26(3): 249 - 255.
    [ABSTRACT]

    Main page | About | Editorial board | Advisory board | Table of contents | Archive | Search | Instructions to authors | Contact